Duygu Düzenleme Becerisine Yakından Bakış

Çocuklar Duygularını Nasıl Öğrenir?
Bir çocuk ağladığında, bağırdığında ya da kontrolden çıkmış gibi göründüğünde aslında bize bir şey anlatmaya çalışır. Bunu çoğu zaman kelimelerle değil, bedeniyle yapar. Çünkü küçük çocuklar için duygular henüz “anlatılan” değil, doğrudan yaşanan şeylerdir. Duygu düzenleme dediğimiz beceri de tam olarak bu noktada devreye girer.
Duygu düzenleme, çocuğun duygularını bastırması, hemen sakinleşmesi ya da “uslu” davranması değildir. Duygu düzenleme; çocuğun ne hissettiğini fark edebilmesi, o duyguyla bir süre kalabilmesi ve zamanla bedenini ve tepkilerini yatıştırabilmesidir. Bu bir sonuç değil, zamana yayılan bir süreçtir.
Bu beceri doğuştan gelmez. Tıpkı yürümek ya da konuşmak gibi, ilişkinin içinde gelişir. Çocuklar duygularını kendi başlarına değil, bir yetişkinin eşliğinde öğrenirler.
Yürümeye başlayan ve okul öncesi dönemde çocukların beyni hâlâ gelişim halindedir. Özellikle dürtü kontrolü, bekleyebilme ve hayal kırıklığını tolere edebilme becerileri henüz tam olarak yerleşmemiştir. Bu nedenle beklenmedik bir değişiklik, açlık ya da yorgunluk, paylaşmak zorunda kalmak ya da anlaşılmadığını hissetmek çocuk için taşması zor duygular yaratabilir. Bu anlarda çocuk “abartmaz”; yalnızca elindeki kapasiteyle baş etmeye çalışır.
Birçok ebeveyn, çocuğu sakinleştirmek için açıklamaya yönelir. Ancak yoğun duygunun olduğu anlarda çocuk beyninin açıklamayı işleyen kısmı aktif değildir. Uzun cümleler, mantıklı gerekçeler ya da karşılaştırmalar bu yüzden çoğu zaman işe yaramaz. Çünkü çocuk o anda anlamaya değil, düzenlenmeye ihtiyaç duyar.
Çocuklar duygularını ilk olarak bir yetişkinin yanında, onunla birlikte öğrenir. Bu eşlik bazen “Bu senin için zor” gibi bir cümleyle, bazen sessizlikle, bazen bir bakış ya da bir temasla olur. Çocuğun sinir sistemi, yetişkinin sinir sistemine yaslanarak sakinleşir. Zamanla bu deneyim içselleşir ve çocuk şunu öğrenir: “Bu duyguyu yaşayabilirim ve geçer.”
Günlük hayatta duygu düzenleme; duyguyu düzeltmeye çalışmadan fark etmekle, acele etmemekle ve bedeni hesaba katmakla desteklenir. Bazen bir sarılma, bazen yere oturmak, bazen birlikte nefes almak yeterlidir. Önemli olan çocuğa “Buradayım” mesajını verebilmektir. Onu yalnız bırakmadan ama bunaltmadan yanında kalabilmektir.
Bu şekilde desteklenen çocuklar zamanla duygularından korkmamayı, zorlandıklarında yardım istemeyi, kendilerini yatıştırmayı ve başkalarının duygularına daha duyarlı olmayı öğrenirler. Duygu düzenleme becerisi gelişen çocuklar için hayat daha yönetilebilir bir yer haline gelir.
Ebeveynler için ise önemli bir hatırlatma vardır: Hiçbir ebeveyn her an sakin olamaz. Bu da bir sorun değildir. Duygu düzenleme kusursuz tepkilerle değil, onarılabilen ilişkilerle gelişir. Bazen zorlanırsınız, bazen yükselirsiniz, bazen sonradan fark edersiniz. Ve yine de ilişki devam eder. Bu da çocuğa çok güçlü bir mesaj verir: “İlişkiler hata kaldıramaz değil, onarılabilir.”
Çocuğunuzun zor duygularını “geçmesi gereken bir problem” olarak görmek yerine, eşlik edilmesi gereken bir süreç olarak ele aldığınızda hem çocuk hem ebeveyn için yük hafifler. Duygu düzenleme bir günde öğrenilip biten bir beceri değildir. Yıllar içinde, tekrar tekrar, ilişkiyle şekillenir. Ve siz bu yolculukta çocuğunuzun ilk ve en güçlü rehberisiniz.